Xử trí nhiễm độc rắn lục : Từ sơ cứu cộng đồng đến hồi sức chuyên sâu
Tại Khánh Hòa, khi những cơn mưa bắt đầu xuất hiện cục bộ tại các huyện miền núi như Khánh Vĩnh, Khánh Sơn cho đến các khu vực ven biển, số ca nhập viện do rắn lục cắn thường có xu hướng gia tăng. Không chỉ xuất hiện ở nương rẫy, loại rắn này còn len lỏi vào các khu dân cư mới, các khu vườn sát chân núi tại Nha Trang, Cam Ranh. Với nọc độc cực mạnh gây rối loạn đông máu, hoại tử, suy đa tạng thậm chí tử vong nếu không được xử lý đúng cách.
Tại Khoa Hồi sức Tích cực – Chống độc (ICU) – Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa, các bác sĩ thường xuyên tiếp nhận những bệnh nhân bị rắn lục cắn (đặc biệt là rắn lục đuôi đỏ), trong đó không ít những trường hợp nặng cần phải áp dụng những kỹ thuật chuyên sâu nhất để giành giật sự sống cho bệnh nhân:
Sử dụng Huyết thanh kháng nọc đặc hiệu: Đây là vũ khí quan trọng nhất. Huyết thanh giúp trung hòa độc tố trong máu, ngăn chặn tình trạng xuất huyết lan rộng.
19 Yersin phường Nha Trang - Khánh Hòa
Điện thoại: 0258 3822 175
Với những trường hợp bệnh nhân bị rối loạn đông máu nặng với các biểu hiện như giảm tiểu cầu, xuất hiện các mảng xuất huyết và mất khả năng đông máu. Khoa HSTC-CD sẽ thực hiện truyền các chế phẩm máu như huyết tương tươi đông lạnh, kết tủa lạnh và tiểu cầu để bù đắp các yếu tố bị nọc độc phá hủy.
Kiểm soát hoại tử và áp lực khoang: Các bác sĩ luôn theo dõi sát vùng bị cắn. Nếu có dấu hiệu chèn ép khoang (sưng nề quá mức gây tắc nghẽn mạch máu), phẫu thuật giải áp sẽ được thực hiện ngay lập tức để giữ lại chi cho bệnh nhân.
Không chỉ dừng lại ở các phương pháp truyền thống, Khoa HSTC-CĐ hiện nay đã làm chủ được các kỹ thuật hiện đại của chuyên ngành Hồi sức cấp cứu. Các trường hợp nọc độc gây suy thận cấp hoặc sốc nhiễm khuẩn, hệ thống lọc máu liên tục (CRRT) sẽ hoạt động thay thế thận để loại bỏ độc tố và các chất gây viêm khỏi cơ thể. Đây được xem là một “ Vũ khí hạng nặng “ tại khoa ICU. Theo các báo cáo khoa học tại Hội nghị Hồi sức cấp cứu và Chống độc Việt Nam giai đoạn 2020-2024, kỹ thuật CRRT đã mở ra một chương mới trong việc cứu chữa rắn cắn.
Nghiên cứu thực tiễn cho thấy, việc lọc máu liên tục 24/24 giúp loại bỏ các độc tố mà huyết thanh không thể trung hòa hết, đặc biệt là ngăn chặn hiệu quả biến chứng suy thận. Nhờ đó, tỉ lệ bệnh nhân hồi phục hoàn toàn chức năng thận đạt tới hơn 85%, giảm thiểu tối đa các di chứng nặng nề về sau. Các nghiên cứu đồng thuận rằng: CRRT không phải là phương pháp thay thế huyết thanh, nhưng là “cầu nối” sống còn. Nó giúp duy trì sự sống cho bệnh nhân bằng cách kiểm soát các biến chứng nặng nhất, tạo thời gian cho cơ thể hồi phục và huyết thanh phát huy tác dụng.
Với những bệnh nhân bị rắn lục cắn, việc xử lý ban đầu là đặc biệt quan trọng tuy nhiên tại Bệnh viện Đa khoa Khánh hòa, khi được hỏi về việc xử lý vết cắn, đa số bệnh nhân đều làm sai cách, điều này dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Khoa HSTC-CĐ cảnh báo người dân không nên thực hiện những phương pháp dân gian truyền miệng sau, chúng chỉ làm tình trạng bệnh nặng thêm:
- KHÔNG rạch, chích vảy vết thương để hút máu (gây nhiễm trùng và chảy máu không cầm được).
- KHÔNG buộc garo quá chặt (dễ dẫn đến hoại tử toàn bộ chi).
- KHÔNG đắp lá cây, vôi hay tro bếp lên vết cắn (gây nhiễm trùng và gây khó khăn cho việc bác sĩ đánh giá vết thương).
Nếu chẳng may bị tấn công, hãy bình tĩnh và thực hiện đúng các bước sau:
- Bất động chi bị cắn: Đây là điều quan trọng nhất. Hãy dùng nẹp hoặc vải băng lỏng để giữ cho vùng bị cắn không cử động, nhằm hạn chế nọc độc lan về tim.
- Tháo bỏ đồ trang sức: Nhẫn, vòng tay ở chi bị cắn cần được tháo ngay trước khi vùng đó sưng nề to lên.
- Vệ sinh nhẹ nhàng: Rửa vết thương bằng nước sạch và xà phòng, sau đó che phủ bằng gạc sạch.
- Đến ngay cơ sở y tế: Đưa nạn nhân đến bệnh viện gần nhất có khả năng cấp cứu và có huyết thanh kháng độc. Ghi nhớ hình dạng hoặc chụp ảnh con rắn (nếu an toàn) để giúp bác sĩ xác định loại nọc độc.
Chủ động phòng tránh
- Phát quang bụi rậm quanh nhà, giữ môi trường sống sạch sẽ để không cho chuột (mồi của rắn) lưu trú.
- Khi ra vườn hoặc đi rừng, hãy đeo ủng, găng tay và mặc quần áo dài.
- Sử dụng đèn pin khi đi lại vào ban đêm ở những khu vực nhiều cây cối.
Trận chiến với nọc độc rắn lục là một cuộc đua với thời gian. Tại khoa HSTC – CĐ, chúng tôi có đầy đủ trang thiết bị hiện đại như máy lọc máu liên tục và đội ngũ bác sĩ tận tâm, nhưng “chìa khóa” để cứu sống bệnh nhân một cách trọn vẹn nhất lại nằm ở chính sự bình tĩnh và xử lý đúng đắn của bạn ngay từ những phút đầu tiên.
BSCKI. Võ Khôi Vũ – Khoa Hồi sức Tích cực-Chống độc
