Tầm soát ung thư: Đi trước một bước để bảo vệ sức khỏe
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư là nguyên nhân tử vong đứng thứ 2 trên toàn cầu, chỉ sau bệnh tim mạch. Thống kê cho thấy cứ 100 người mắc ung thư thì khoảng 49 người tử vong.
Đáng lo ngại hơn, tại Việt Nam, tỉ lệ tử vong do ung thư lại cao hơn rất nhiều so với mức trung bình thế giới. Cụ thể, cứ 100 người mắc ung thư thì có khoảng 67 người tử vong (theo GLOBOCAN 2022).
Tại sao ung thư lại nguy hiểm như vậy?
Ung thư là sự tăng sản các tế bào bất thường, mất kiểm soát gây xâm lấn, phá hủy và di căn đến nhiều cơ quan. Sở dĩ căn bệnh này trở thành “nỗi ám ảnh” vì những lý do sau:
19 Yersin phường Nha Trang - Khánh Hòa
Điện thoại: 0258 3822 175
- Diễn tiến âm thầm: Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh chủ quan.
- Phát triển liên tục: Dù âm thầm nhưng các tế bào ác tính không ngừng nhân bản.
- Xâm lấn và di căn: Phá hủy các cơ quan lân cận và lan rộng đến nhiều bộ phận khác trong cơ thể.
- Phát hiện muộn: Đa số người bệnh chỉ đi khám khi bệnh đã nặng, dẫn đến điều trị khó khăn, phức tạp, chi phí cao và tiên lượng xấu.
Như vậy, ung thư nguy hiểm không chỉ vì sự xuất hiện của nó mà vì nó thường được phát hiện quá muộn. Theo WHO, có tới 30 – 50% ca ung thư có thể phòng ngừa và phát hiện sớm nếu can thiệp đúng cách. Do đó, tầm soát ung thư chính là giải pháp “đi trước bệnh một bước”.
Các loại ung thư phổ biến cần ưu tiên tầm soát
Tại Việt Nam, nhóm các loại ung thư có tỉ lệ mắc mới cao nhất bao gồm: Ung thư vú, gan, phổi, đại trực tràng, dạ dày, tuyến tiền liệt, cổ tử cung, tuyến giáp, tụy và thực quản.
Trong đó, ung thư gan, phổi và dạ dày là nhóm có tỉ lệ tử vong cao nhất. Đây chính là những bệnh lý cần được ưu tiên tầm soát định kỳ để tăng cơ hội điều trị khỏi.
Khi nào bạn cần thực hiện tầm soát ung thư?
Bạn nên đến cơ sở y tế thăm khám ngay khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau:
- Sụt cân nhanh, liên tục không rõ nguyên nhân (≥ 5% cân nặng trong 6–12 tháng).
- Mệt mỏi kéo dài, đau dai dẳng không rõ lý do.
- Xuất hiện khối u, cục bất thường tại vú, tuyến giáp, da… hoặc hạch sưng to.
- Ho kéo dài, ho ra máu, khàn tiếng trên 3 tuần.
- Rối loạn tiêu hóa kéo dài: Chán ăn, đầy bụng, đi ngoài ra máu, phân đen…
- Vàng da, vàng mắt kèm đau hạ sườn phải.
- Chảy máu âm đạo bất thường (ngoài kỳ kinh hoặc sau mãn kinh).
- Ù tai, nghe kém một bên, chảy máu mũi tái diễn.
Đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao
Ngay cả khi không có triệu chứng, bạn vẫn nên tầm soát định kỳ nếu thuộc nhóm:
- Độ tuổi: Người từ 40–50 tuổi trở lên.
- Lối sống: Hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, đồ nướng, ít rau xanh.
- Bệnh lý nền: Nhiễm vi rút viêm gan B, C; vi khuẩn HP dạ dày; nhiễm virus HPV; xơ gan; polyp đại tràng…
- Di truyền: Gia đình có người thân mắc ung thư.
- Môi trường: Tiếp xúc thường xuyên với hóa chất, tia xạ, ô nhiễm.
Các phương pháp tầm soát ung thư hiệu quả hiện nay
Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ tư vấn các phương pháp phù hợp:
1. Chẩn đoán Tế bào học
- Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Dùng để lấy tế bào từ khối u (tuyến giáp, vú, hạch…). Đây là phương pháp ít xâm lấn, độ chính xác cao và chi phí thấp.
- Xét nghiệm Pap smear: Tầm soát ung thư cổ tử cung cho phụ nữ từ 21–65 tuổi đã có quan hệ tình dục.
2. Chẩn đoán hình ảnh
Sử dụng Siêu âm, X-Quang, CT scan, MRI, Nhũ ảnh… giúp phát hiện các khối u rất nhỏ hoặc tổn thương tiền ung thư khi chưa có triệu chứng, đồng thời xác định mức độ lan rộng của bệnh.
3. Nội soi
Nội soi đường tiêu hóa, phế quản hay tai mũi họng giúp quan sát trực tiếp tổn thương. Khi phát hiện bất thường, bác sĩ có thể sinh thiết ngay để chẩn đoán chính xác bản chất hoặc kết hợp điều trị (như cắt polyp).
4. Xét nghiệm máu và vi khuẩn
Xét nghiệm tìm các chất chỉ điểm khối u (AFP, CEA, PSA…) và xét nghiệm virus/vi khuẩn (HBV, HCV, HPV, HP) để hỗ trợ quá trình tầm soát và theo dõi điều trị.
Kết luận: Ung thư không phải lúc nào cũng là “bản án tử”. Nếu được tầm soát sớm và điều trị kịp thời, chúng ta có thể giảm gần một nửa số ca tử vong. Hãy chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình ngay hôm nay.
Để được thăm khám và tư vấn chi tiết, quý khách vui lòng liên hệ 091 187 4926 (Khoa Khám bệnh) hoặc 091 187 4978 (Khu Dịch vụ).
BS. Nguyễn Thị Ngọc – Khoa Giải phẫu bệnh
